करुणात्रिपदी

Karunatripadi — The Threefold Prayer of Compassion

संपूर्ण पाठ · Complete Karunatripadi Stotra Lyrics

पहिले पद

शांत हो श्रीगुरुदत्ता। मम चित्ता शमवी आता।।ध्रु।।

shant ho shrigurudatta| mam chitta shamavi aata||dhru||

भावार्थ
हे श्रीगुरुदत्ता, आपण शांत व्हा आणि माझे चित्त शांत करा. गर्भित अर्थ असा — अंतर्बाह्य सर्वत्र आपणच आहात हे खरे असले, तरी मी स्वतःला आपल्याहून वेगळा मानतो आणि म्हणूनच माझ्या चित्तात वासनांचे वादळ उठत राहते. ते शमवणे केवळ आपल्याच हाती आहे. संपूर्ण त्रिपदीची मागणी याच एका ओळीत आहे.

तू केवळ माता जनिता। सर्वथा तू हितकर्ता।।तू आप्तस्वजन भ्राता। सर्वथा तूचि त्राता।।भयकर्ता तू भयहर्ता। दंडधर्ता तू परिपाता।।तुजवाचुनि न दुजी वार्ता। तू आर्ता आश्रय दत्ता।।मम चित्ता शमवी आता । शांत हो ।।१।।

tu keval mata janita| sarvatha tu hitakarta||tu aaptasvajan bhrata| sarvatha tuchi trata||bhayakarta tu bhayaharta| dandadharta tu paripata||tujavachuni n duji varta| tu aarta aashray datta||mam chitta shamavi aata | shant ho ||1||

भावार्थ
माता, पिता, आप्त, स्वजन, बंधू आणि त्राता — ही सर्व नाती एकाच ठिकाणी सांगितली आहेत. भय निर्माण करणाराही तूच आणि भय हरणाराही तूच; दंड धारण करणाराही तूच आणि सांभाळणाराही तूच. जेव्हा शिक्षा करणारा आणि पाठीशी घालणारा एकच असतो, तेव्हा भक्ताला दुसरीकडे जाण्याचे कारणच उरत नाही. त्रिविध तापांनी दुःखी झालेल्या आर्त जीवाला एकच आश्रय — दत्त.

अपराधास्तव गुरुनाथा। जरि दंडा धरिसी यथार्था।।तरि आम्ही गाउनि गाथा। तव चरणीं नमवू माथा।।तू तथापि दंडिसी देवा। कोणाचा मग करूं धावा?सोडविता दुसरा तेव्हां। कोण दत्ता आम्हां त्राता?मम चित्ता शमवी आता । शांत हो ।।२।।

aparadhastav gurunatha| jari danda dharisi yathartha||tari aamhi gauni gatha| tav charanin namavu matha||tu tathapi dandisi deva| konacha mag karun dhava?sodavita dusara tevhan| kon datta aamhan trata?mam chitta shamavi aata | shant ho ||2||

भावार्थ
आमच्या सदोष आचरणामुळे अपराध घडतात आणि ते घडू नयेत म्हणूनच आपण दंड धारण करता — हे भक्त मान्य करतो. शिक्षा झाली तरी तक्रार नाही; गाथा गातच चरणी माथा ठेवू. पण एक अडचण उरते: तरीही आपणच दंड करत राहिलात तर धावा कोणाकडे करावा? सोडवणारा दुसरा असता तर त्याच्याकडे गेलो असतो. ही तर्कशुद्ध शरणागती आहे — पळून जाण्याची जागाच नाही.

तू नटसा होउनि कोपी। दंडिताहि आम्ही पापी ।।पुनरपिही चुकत तथापि। आम्हांवरी नच संतापी ।।गच्छतः स्खलनं क्वापि। असें मानुनि नच होऊ कोपी ।।निजकृपा लेशा ओपी। आम्हांवरि तू भगवंता।।मम चित्ता शमवी आता । शांत हो ।।३।।

tu natasa houni kopi| danditahi aamhi papi ||punarapihi chukat tathapi| aamhanvari nach santapi ||gachchhatah skhalanan kvapi| asen manuni nach hou kopi ||nijakrupa lesha opi| aamhanvari tu bhagavanta||mam chitta shamavi aata | shant ho ||3||

भावार्थ
तू खरे तर कधीच रागावत नाहीस; रागावल्याचा अभिनय करतोस — "नटसा होउनि कोपी" या शब्दांत हेच सांगितले आहे. शिक्षा होऊनही आमच्याकडून पुन्हा पुन्हा चुका होतात, तरी संतापू नकोस. "गच्छतः स्खलनं क्वापि" — चालणाऱ्याचा पाय कधीतरी घसरतोच. जो मुळी चालतच नाही तो कधी पडत नाही; पडणे हे प्रवासाचे लक्षण आहे. कर्मप्रवृत्त माणसाला हे गृहीत धरून कृपेचा लवलेश तरी ओत.

तव पदरीं असता ताता। आडमार्गीं पाऊल पडतां ।।सांभाळुनि मार्गावरता। आणिता न दूजा त्राता।।निजबिरुदा आणुनि चित्ता। तू पतितपावन दत्ता।।वळे आतां आम्हांवरता। करुणाघन तू गुरुनाथा।।मम चित्ता शमवी आता । शांत हो ।।४।।

tav padarin asata tata| aadamargin paul padatan ||sambhaluni margavarata| aanita n duja trata||nijabiruda aanuni chitta| tu patitapavan datta||vale aatan aamhanvarata| karunaghan tu gurunatha||mam chitta shamavi aata | shant ho ||4||

भावार्थ
तुझ्या पदरात असतानाही पाऊल आडमार्गी पडले, तर परत मार्गावर आणणारा दुसरा त्राता नाही. येथे भक्त गुरूंना त्यांचेच बिरुद आठवण करून देतो — "पतितपावन". ज्याने पतितांना पावन करण्याचे नाव धारण केले आहे, त्याने पतित पाहून मागे फिरणे शोभत नाही. हा भक्तीतील गोड आग्रह आहे: तुझ्या स्वतःच्या नावाला जाग.

सहकुटुंब सहपरिवार। दास आम्ही हें घरदार ।।तव पदी अर्पू असार। संसाराहित हा भार ।।परिहरिसी करुणासिंधो। तू दीनानाथ सुबन्धो।।आम्हां अघ लेश न बाधो। वासुदेव-प्रार्थित दत्ता।।शांत हो श्रीगुरुदत्ता। मम चित्ता शमवी आता।।५।।

sahakutumb sahaparivar| das aamhi hen gharadar ||tav padi arpu asar| sansarahit ha bhar ||pariharisi karunasindho| tu dinanath subandho||aamhan agh lesh n badho| vasudeva-prarthit datta||shant ho shrigurudatta| mam chitta shamavi aata||5||

भावार्थ
सहकुटुंब, सहपरिवार, हे घरदार आणि हा असार संसाराचा भार — सर्व स्वहितासाठी तुझ्या चरणी अर्पण. तूच करुणासिंधू, दीनांचा नाथ आणि खरा सुबंधू. पापांचा लवलेशही आम्हांला बाधू नये, अशी रचनाकार वासुदेवानंदांची प्रार्थना. पहिल्या पदाचा समारोप मागणीने नव्हे, संपूर्ण जीवन अर्पण करण्याने होतो.

दुसरे पद

श्रीगुरुदत्ता जय भगवंता। ते मन निष्ठुर न करी आता।।ध्रु।।श्रीगुरुदत्ता ।।

shrigurudatta jai bhagavanta| te man nishthur n kari aata||dhru||shrigurudatta ||

भावार्थ
दुसरे पद तर्क सोडून थेट स्मरणावर येते — "ते मन निष्ठुर करू नका." "ते मन" म्हणजे जे मन पूर्वी भक्तांसाठी कळवळले होते तेच. पुढील प्रत्येक कडव्यात त्या कळवळ्याचे श्रीगुरुचरित्रातील एक एक प्रसंग आठवून दिला आहे — जणू भक्त गुरूंना त्यांचाच इतिहास दाखवत आहे.

चोरे द्विजासी मारीता मन जे। कळवळले ते कळवळो आता।।श्रीगुरुदत्ता ।।

chore dvijasi marita man je| kalavalale te kalavalo aata||shrigurudatta ||

भावार्थ
श्रीगुरुचरित्राच्या दहाव्या अध्यायातील प्रसंग — चोरांनी वल्लभेश नामक ब्राह्मणाला मारले तेव्हा जे मन कळवळले, तेच आजही कळवळू दे. भक्ताचा युक्तिवाद साधा आहे: तुझा स्वभावच करुणा आहे, तो आजही तसाच असू दे.

पोटशूळाने द्विज तडफडता। कळवळले ते कळवळो आता।।श्रीगुरुदत्ता ।।

potashulane dvij tadaphadata| kalavalale te kalavalo aata||shrigurudatta ||

भावार्थ
तेराव्या अध्यायातील प्रसंग — उदरव्यथेने तडफडणाऱ्या ब्राह्मणाला पाहून जे मन द्रवले, ते आजही द्रवू दे. शारीरिक वेदनेच्या क्षणी दाखवलेली करुणा हा येथील आधार.

द्विजसुत मरता वळले ते मन हो की उदासीन न वळे आता।।श्रीगुरुदत्ता ।।

dvijasut marata valale te man ho ki udasin n vale aata||shrigurudatta ||

भावार्थ
विसाव्या अध्यायातील प्रसंग — गंगाधर नामक ब्राह्मणाचा पुत्र मरण पावला तेव्हा जे मन वळले, ते आता उदासीन का झाले? भक्ताची खरी भीती हीच: पूर्वी धावून येणारा आता तटस्थ राहील का?

सतिपति मरता काकुळती येता। वळले ते मन न वळे की आता।।श्रीगुरुदत्ता ।।

satipati marata kakulati yeta| valale te man n vale ki aata||shrigurudatta ||

भावार्थ
तिसाव्या ते बत्तिसाव्या अध्यायांतील प्रसंग — माहूरच्या दत्तात्रेय नामक द्विजाचा अंत झाला आणि त्याची पत्नी शोकाकुल होऊन काकुळतीला आली, तेव्हा जे मन वळले (आणि पतीला जीवित केले) ते आता का वळत नाही? हा प्रश्न रागाचा नाही, आर्ततेचा आहे.

श्रीगुरुदत्ता त्यजी निष्ठुरता। कोमल चित्ता वळवी आता।।श्रीगुरुदत्ता जय भगवंता। ते मन निष्ठुर न करी आता।।ध्रु।।श्रीगुरुदत्ता ।।

shrigurudatta tyaji nishthurata| komal chitta valavi aata||shrigurudatta jai bhagavanta| te man nishthur n kari aata||dhru||shrigurudatta ||

भावार्थ
दुसऱ्या पदाचा समारोप — ही निष्ठुरता सोडा आणि आपले कोमल चित्त आमच्याकडे वळवा. संपूर्ण पद एकाच मागणीभोवती फिरते: आपल्या स्वभावाकडे परत या.

तिसरे पद

जय करुणाघन निजजनजीवन।अनसूयानन्दन पाहि जनार्दन।।ध्रु।।जय करुणाघन ।

jai karunaghan nijajanajivan|anasuyanandan pahi janardana||dhru||jai karunaghan |

भावार्थ
तिसरे पद स्तुतीने सुरू होते — करुणाघन, निजजनांचे जीवन, अनसूयेचा नंदन, जनार्दन. आधीच्या दोन पदांतील तक्रार आणि आर्तता येथे शांत होऊन केवळ नामस्तुती उरते. प्रार्थनेचा हा स्वाभाविक प्रवास आहे — मागणीपासून स्तुतीकडे.

निज-अपराधे उफराटी दृष्टी।होऊनि पोटी भय धरू पावन।।१।।जय करुणाघन ।

nija-aparadhe upharati drushti|houni poti bhay dharu pavan||1||jai karunaghan |

भावार्थ
आमच्याच चुकीमुळे दृष्टी उलटी झाली आहे — स्वप्नवत असलेला हा संसार आम्ही खरा मानून त्यात रमलो, आणि त्यातूनच पोटात भय निर्माण झाले. दोष देवाचा नाही, आमच्या विपरीत दृष्टीचा आहे. या संसारभयातून सोडव.

तू करुणाकर कधी आम्हांवर।रुससी न किंकर-वरद-कृपाघन।।२।।जय करुणाघन ।

tu karunakar kadhi aamhanvar|rusasi n kinkara-varada-krupaghan||2||jai karunaghan |

भावार्थ
तू करुणेचा सागर आहेस आणि आपल्या किंकरांवर — सेवकांवर — कधीही रुसत नाहीस. वर देणारा आणि कृपाघन असलेला तू रुष्ट होणे संभवतच नाही.

वारी अपराध तू मायबाप।तव मनी कोप लेश न वामन।।३।।जय करुणाघन ।

vari aparadh tu mayabap|tav mani kop lesh n vaman||3||jai karunaghan |

भावार्थ
आमचे सर्व अपराध पोटात घाल, कारण तूच आमचा त्राता, तूच मायबाप. तुझ्या मनात किंचितही कोप नाही — शेवटी भक्ताला हेच उमगते की कोप त्याच्या कल्पनेत होता, देवाच्या मनात नव्हता.

बालकापराधा गणे जरी माता।तरी कोण त्राता देईल जीवन।।४।।जय करुणाघन ।

balakaparadha gane jari mata|tari kon trata deil jivan||4||jai karunaghan |

भावार्थ
आईच जर बालकाचे अपराध मोजू लागली, तर त्याला जीवन देणारा त्राता कोण उरेल? आईपणाची व्याख्याच क्षमा आहे — या त्रिपदीतील सर्वात हृदयस्पर्शी युक्तिवाद.

प्रार्थी वासुदेव पदी ठेवी भाव।पदी देवो ठाव देव अत्रिनन्दन।।५।।जय करुणाघन निजजनजीवन।अनसूयानन्दन पाहि जनार्दन।।ध्रु।।जय करुणाघन ।

prarthi vasudev padi thevi bhav|padi devo thav dev atrinandan||5||jai karunaghan nijajanajivan|anasuyanandan pahi janardana||dhru||jai karunaghan |

भावार्थ
समारोप — वासुदेव चरणी विनीत होऊन प्रार्थना करतात की चरणी भाव राहो आणि अत्रिनंदन दत्तांच्या पायाशी जागा मिळो. मागणी संपत्तीची नाही, मुक्तीचीही नाही — केवळ भाव आणि चरणी ठाव एवढीच.

सांगावे

सांगावे, कवण्या ठाया जावे, कवणा ते स्मरावे,कैसे काय करावे, कवण्या परि मी रहावे |कवण येउन, कुरुंद-वाडी, स्वामी ते मिळवावे ||धृ||

sangave, kavanya thaya jave, kavana te smarave,kaise kay karave, kavanya pari mi rahave |kavan yeun, kurunda-vadi, svami te milavave ||dhru||

भावार्थ
ही तीन पदांच्या करुणात्रिपदीनंतर स्वतंत्रपणे म्हटली जाणारी रचना आहे — श्रीपाद श्रीवल्लभांच्या स्मरणाची. "कोणत्या ठिकाणी जावे, कोणाचे स्मरण करावे, कसे वागावे?" — दिशाहीन झालेल्या मनाचे प्रश्न, आणि कुरुंदवाडी जाऊन स्वामींची भेट कशी होईल हा तळमळीचा शोध.

या हारि, जेवावे व्यवहारी, बोलावे संसारी,घालूनी अंगिकारी, प्रतीपाळीसि जो निर्धारी,केला जो निज निश्चय स्वामी कोठे तो अवधारी ||१||

ya hari, jevave vyavahari, bolave sansari,ghaluni angikari, pratipalisi jo nirdhari,kela jo nij nishchay svami kothe to avadhari ||1||

या रानी, माझी करुणावाणी, काया कष्टील प्राणी,ऐकुनी घेशील कानी, देशील सौख्य निदानी,संकट होउनि, मूर्च्छित असता, पाजील कवण पाणी ||२||

ya rani, majhi karunavani, kaya kashtil prani,aikuni gheshil kani, deshil saukhy nidani,sankat houni, murchchhit asata, pajil kavan pani ||2||

त्यावेळा, सत्पुरुषांचा मेळा, पहातसे निज डोळा,लावति भस्म कपाळा, सांडी भय तू बाळा,श्रीपाद श्रीवल्लभ म्हणती, अभय तुज गोपाळा ||३||

tyavela, satpurushancha mela, pahatase nij dola,lavati bhasm kapala, sandi bhay tu bala,shripad shrivallabh mhanati, abhay tuj gopala ||3||

Karunatripadi विषयी · About this text

Karunatripadi (करुणात्रिपदी) — the threefold prayer of compassion to Lord Dattatreya, composed by P. P. Vasudevanand Saraswati (Tembe Swami) — holds a place of unique importance in the Datta sampradaya. As its name says, it is a prayer that begs for compassion: an outpouring that admits one’s faults and asks only for forgiveness. It is recited every Thursday evening in Datta temples and homes across Maharashtra. All three padas are given here complete, with the refrain as it is actually sung, Roman script, and verse-by-verse भावार्थ.

पाठभेद · Variant readings: this page follows the paath supplied and verified by our readers. The सांगावे verses are a separate composition traditionally recited after the three padas, shown here for convenience. If your family paath differs, please use the feedback button below.

अक्षर · Reading type

Applies to every page and is remembered on this device.

प्रतिमा · Save or share as an image

The complete Karunatripadi on one image — tap to open it full size, then press and hold to save, or forward it on WhatsApp. Free, no watermark.

Karunatripadi lyrics in Marathi — करुणात्रिपदी, complete text
करुणात्रिपदी — complete stotra lyrics

तुमचा अभिप्राय · Your feedback

चूक आढळली? पाठभेद आहे? कोणत्याही भाषेत लिहा — मराठी, हिंदी किंवा English.