श्री गणपति अथर्वशीर्ष

Ganpati Atharvashirsha — The Atharvashirsha Upanishad of Ganesha

संपूर्ण पाठ · Complete Ganpati Atharvashirsha Stotra Lyrics

शान्तिपाठ

ॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवाः। भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः।स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवांसस्तनूभिः। व्यशेम देवहितं यदायुः॥स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः। स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः।स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः। स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु॥ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥

Om bhadran karnebhih shrunuyam devah| bhadran pashyemakshabhiryajatrah|sthirairangaistushtuvansastanubhih| vyashem devahitan yadayuh||svasti n indro vruddhashravah| svasti nah pusha vishvavedah|svasti nastarkshyo arishtanemih| svasti no bruhaspatirdadhatu||Om shantih shantih shantih||

भावार्थ
शांतिपाठ — कानांनी शुभ ऐकावे, डोळ्यांनी शुभ पाहावे, स्थिर अवयवांनी स्तुती करत देवहितासाठी आयुष्य व्यतीत करावे. उपनिषदाची सुरुवात मागणीने नव्हे, पात्रता मागण्याने होते.

अथर्वशीर्ष

ॐ नमस्ते गणपतये।त्वमेव प्रत्यक्षं तत्त्वमसि।त्वमेव केवलं कर्ताऽसि।त्वमेव केवलं धर्ताऽसि।त्वमेव केवलं हर्ताऽसि।त्वमेव सर्वं खल्विदं ब्रह्मासि।त्वं साक्षादात्माऽसि नित्यम्॥१॥

Om namaste ganapataye|tvamev pratyakshan tattvamasi|tvamev kevalan karta'si|tvamev kevalan dharta'si|tvamev kevalan harta'si|tvamev sarvan khalvidan brahmasi|tvan sakshadatma'si nityam||1||

भावार्थ
ही अथर्वशीर्षाची गाभा-ओळ आहे. "त्वमेव प्रत्यक्षं तत्त्वमसि" — तूच प्रत्यक्ष तत्त्व आहेस. उपनिषदातील महावाक्य "तत्त्वमसि" येथे थेट गणपतीला उद्देशून वापरले आहे. कर्ता, धर्ता आणि हर्ता — निर्मिती, धारण आणि संहार तिन्ही तूच. ही स्तुती नाही, ओळख आहे.

ऋतं वच्मि। सत्यं वच्मि॥२॥

rutan vachmi| satyan vachmi||2||

भावार्थ
मी ऋत बोलतो, मी सत्य बोलतो. ऋत म्हणजे विश्वाचा नियम आणि सत्य म्हणजे जे आहे ते. वरील विधान भावनेतून नव्हे, प्रतिज्ञेतून आले आहे हे सांगणारी ओळ.

अव त्वं माम्। अव वक्तारम्। अव श्रोतारम्।अव दातारम्। अव धातारम्। अवानूचानमव शिष्यम्।अव पश्चात्तात्। अव पुरस्तात्। अवोत्तरात्तात्। अव दक्षिणात्तात्।अव चोर्ध्वात्तात्। अवाधरात्तात्। सर्वतो मां पाहि पाहि समन्तात्॥३॥

av tvan mam| av vaktaram| av shrotaram|av dataram| av dhataram| avanuchanamav shishyam|av pashchattat| av purastat| avottarattat| av dakshinattat|av chordhvattat| avadharattat| sarvato man pahi pahi samantat||3||

भावार्थ
माझे रक्षण कर — बोलणाऱ्याचे, ऐकणाऱ्याचे, देणाऱ्याचे, धारण करणाऱ्याचे, शिकवणाऱ्याचे आणि शिष्याचे. मागून, पुढून, उत्तरेकडून, दक्षिणेकडून, वरून आणि खालून — सर्व बाजूंनी रक्षण कर. दहा दिशांचे रक्षण मागणारी ही रचना कवचस्वरूप मानली जाते.

त्वं वाङ्मयस्त्वं चिन्मयः। त्वमानन्दमयस्त्वं ब्रह्ममयः।त्वं सच्चिदानन्दाद्वितीयोऽसि। त्वं प्रत्यक्षं ब्रह्मासि।त्वं ज्ञानमयो विज्ञानमयोऽसि॥४॥

tvan vanmayastvan chinmayah| tvamanandamayastvan brahmamayah|tvan sachchidanandadvitiyo'si| tvan pratyakshan brahmasi|tvan jnanamayo vijnanamayo'si||4||

सर्वं जगदिदं त्वत्तो जायते। सर्वं जगदिदं त्वत्तस्तिष्ठति।सर्वं जगदिदं त्वयि लयमेष्यति। सर्वं जगदिदं त्वयि प्रत्येति।त्वं भूमिरापोऽनलोऽनिलो नभः। त्वं चत्वारि वाक्पदानि॥५॥

sarvan jagadidan tvatto jayate| sarvan jagadidan tvattastishthati|sarvan jagadidan tvayi layameshyati| sarvan jagadidan tvayi pratyeti|tvan bhumirapo'nalo'nilo nabhah| tvan chatvari vakpadani||5||

भावार्थ
हे सर्व जग तुझ्यापासून जन्मते, तुझ्यातच स्थिर राहते आणि तुझ्यातच लय पावते. तूच पृथ्वी, आप, अग्नी, वायू आणि आकाश — पंचमहाभूते. आणि तूच वाणीची चारही पदे. सृष्टीचे तीन टप्पे आणि पाच तत्त्वे एका श्वासात.

त्वं गुणत्रयातीतः। त्वं अवस्थात्रयातीतः।त्वं देहत्रयातीतः। त्वं कालत्रयातीतः।त्वं मूलाधारस्थितोऽसि नित्यम्। त्वं शक्तित्रयात्मकः।त्वां योगिनो ध्यायन्ति नित्यम्।त्वं ब्रह्मा त्वं विष्णुस्त्वं रुद्रस्त्वं इन्द्रस्त्वं अग्निस्त्वं वायुस्त्वं सूर्यस्त्वं चन्द्रमास्त्वं ब्रह्मभूर्भुवःस्वरोम्॥६॥

tvan gunatrayatitah| tvan avasthatrayatitah|tvan dehatrayatitah| tvan kalatrayatitah|tvan muladharasthito'si nityam| tvan shaktitrayatmakah|tvan yogino dhyayanti nityam|tvan brahma tvan vishnustvan rudrastvan indrastvan agnistvan vayustvan suryastvan chandramastvan brahmabhurbhuvahsvarom||6||

भावार्थ
तू तिन्ही गुणांच्या, तिन्ही अवस्थांच्या, तिन्ही देहांच्या आणि तिन्ही काळांच्या पलीकडे आहेस. आणि तरीही तू मूलाधारात नित्य वसतोस — योगशास्त्रात गणपती मूलाधार चक्राची देवता मानली जाते. पलीकडे असूनही पायाशी, हे या ओळीचे सौंदर्य.

गणादिं पूर्वमुच्चार्य वर्णादिं तदनन्तरम्।अनुस्वारः परतरः। अर्धेन्दुलसितम्। तारेण ऋद्धम्।एतत्तव मनुस्वरूपम्। गकारः पूर्वरूपम्। अकारो मध्यमरूपम्।अनुस्वारश्चान्त्यरूपम्। बिन्दुरुत्तररूपम्। नादः सन्धानम्। संहिता सन्धिः।सैषा गणेशविद्या। गणकऋषिः। निचृद्गायत्रीच्छन्दः। गणपतिर्देवता।ॐ गं गणपतये नमः॥७॥

ganadin purvamuchchary varnadin tadanantaram|anusvarah paratarah| ardhendulasitam| taren ruddham|etattav manusvarupam| gakarah purvarupam| akaro madhyamarupam|anusvarashchantyarupam| binduruttararupam| nadah sandhanam| sanhita sandhih|saisha ganeshavidya| ganakarushih| nichrudgayatrichchhandah| ganapatirdevata|Om gan ganapataye namah||7||

भावार्थ
येथे बीजमंत्र अक्षरशः बांधून दाखवला आहे — "ग" हे पूर्वरूप, "अ" मध्यरूप, अनुस्वार अंत्यरूप, बिंदू उत्तररूप. म्हणजे गं. मंत्र नुसता सांगितलेला नाही, तो तयार करून दाखवला आहे. गणकऋषी, निचृद्गायत्री छंद, गणपती देवता — मंत्राची संपूर्ण ओळख.

एकदन्ताय विद्महे। वक्रतुण्डाय धीमहि। तन्नो दन्तिः प्रचोदयात्॥८॥

ekadantay vidmahe| vakratunday dhimahi| tanno dantih prachodayat||8||

भावार्थ
गणेश गायत्री. हीच ओळ मंत्रपुष्पांजलीच्या शेवटीही येते — म्हणून अथर्वशीर्ष आणि मंत्रपुष्पांजली एकाच पूजेत जोडून म्हटले जातात.

एकदन्तं चतुर्हस्तं पाशमङ्कुशधारिणम्।रदं च वरदं हस्तैर्बिभ्राणं मूषकध्वजम्॥रक्तं लम्बोदरं शूर्पकर्णकं रक्तवाससम्।रक्तगन्धानुलिप्ताङ्गं रक्तपुष्पैः सुपूजितम्॥भक्तानुकम्पिनं देवं जगत्कारणमच्युतम्।आविर्भूतं च सृष्ट्यादौ प्रकृतेः पुरुषात्परम्।एवं ध्यायति यो नित्यं स योगी योगिनां वरः॥९॥

ekadantan chaturhastan pashamankushadharinam|radan ch varadan hastairbibhranan mushakadhvajam||raktan lambodaran shurpakarnakan raktavasasam|raktagandhanuliptangan raktapushpaih supujitam||bhaktanukampinan devan jagatkaranamachyutam|aavirbhutan ch srushtyadau prakruteh purushatparam|evan dhyayati yo nityan s yogi yoginan varah||9||

भावार्थ
ध्यानश्लोक — एकदंत, चतुर्हस्त, पाश आणि अंकुश धारण करणारा, लंबोदर, सूपासारखे कान, लाल वस्त्र आणि लाल फुलांनी पूजित. आधीच्या आठ खंडांत निराकार तत्त्व सांगून झाल्यावर आता ध्यानासाठी साकार रूप दिले जाते.

नमो व्रातपतये। नमो गणपतये। नमः प्रमथपतये।नमस्तेऽस्तु लम्बोदरायैकदन्ताय विघ्ननाशिने शिवसुताय श्रीवरदमूर्तये नमः॥१०॥

namo vratapataye| namo ganapataye| namah pramathapataye|namaste'stu lambodarayaikadantay vighnanashine shivasutay shrivaradamurtaye namah||10||

फलश्रुति

एतदथर्वशीर्षं योऽधीते। स ब्रह्मभूयाय कल्पते।स सर्वविघ्नैर्न बाध्यते। स सर्वतः सुखमेधते।स पञ्चमहापापात्प्रमुच्यते।सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति।प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति।सायं प्रातः प्रयुञ्जानो अपापो भवति।सर्वत्राधीयानोऽपविघ्नो भवति।धर्मार्थकाममोक्षं च विन्दति॥

etadatharvashirshan yo'dhite| s brahmabhuyay kalpate|s sarvavighnairn badhyate| s sarvatah sukhamedhate|s panchamahapapatpramuchyate|sayamadhiyano divasakrutan papan nashayati|prataradhiyano ratrikrutan papan nashayati|sayan pratah prayunjano apapo bhavati|sarvatradhiyano'pavighno bhavati|dharmarthakamamokshan ch vindati||

भावार्थ
फलश्रुती — जो हे अथर्वशीर्ष अभ्यासतो तो ब्रह्मरूप होण्यास पात्र होतो. सायंकाळी वाचल्यास दिवसाचे पाप नष्ट होते, प्रातःकाळी वाचल्यास रात्रीचे. दोन्ही वेळा म्हटल्यास निष्पाप होतो. आणि शेवटी धर्म, अर्थ, काम व मोक्ष — चारही पुरुषार्थ प्राप्त होतात.

Ganpati Atharvashirsha विषयी · About this text

Ganpati Atharvashirsha (श्री गणपति अथर्वशीर्ष) is the Upanishad of Ganesha from the Atharvaveda tradition — not a hymn of praise but a declaration of identity: you alone are the visible tattva, you alone are Brahman. In Maharashtra it is recited in Ganesh temples through Chaturthi, often twenty-one times in a single sitting, and at Sankashti and Angarki. Complete Atharvashirsha with easy Roman (English letters) script, verse-by-verse भावार्थ and a free PDF, ad-free.

पाठभेद · Variant readings: this page follows the most widely recited standard paath. Regional and family traditions differ in places. If your paath differs, please use the feedback button at the foot of the page — we will record the variant.

अक्षर · Reading type

Applies to every page and is remembered on this device.

प्रतिमा · Save or share as an image

The complete Ganpati Atharvashirsha on one image — tap to open it full size, then press and hold to save, or forward it on WhatsApp. Free, no watermark.

Ganpati Atharvashirsha lyrics in Sanskrit — श्री गणपति अथर्वशीर्ष, complete text
श्री गणपति अथर्वशीर्ष — complete stotra lyrics

तुमचा अभिप्राय · Your feedback

चूक आढळली? पाठभेद आहे? कोणत्याही भाषेत लिहा — मराठी, हिंदी किंवा English.